In juli 2010 heeft de BAG het meer dan 50 jaar bestaande "beginsel van de cao-eenheid" opgeheven. Deze wijziging in de rechtspraak wordt door werkgeversorganisaties en ook door de vakbonden hevig bekritiseerd. Afgezien van enkele nieuwe rechtskwesties, zoals bij referentieclausules, zal dit echter naar verwachting weinig gevolgen hebben voor het bedrijfsleven.
Wat wordt precies bedoeld met het "beginsel van cao-eenheid"?
Volgens dit beginsel is in principe op alle arbeidsovereenkomsten binnen een bedrijf slechts één cao van toepassing ("één bedrijf, één cao").
Indien dus bij een en dezelfde arbeidsovereenkomst rekening moet worden gehouden met meerdere, elkaar overlappende cao's (cao-concurrentie), prevaleert de cao, die het meest op de zaak, het bedrijf en de eigenschappen van het bedrijf is toegespitst boven de meer algemene en minder op het betreffende geval toegespitste cao. Dus de bedrijfseigen cao zal prevaleren boven de branche-cao.
Het beginsel van de cao-eenheid was volgens de vroegere rechtspraak van de BAG ook van toepassing, indien sprake was van meerdere cao's. Indien bijvoorbeeld bij een werkgever vanwege het lidmaatschap van meerdere organisaties meerdere cao's van toepassing zijn, maar voor de betreffende arbeidsovereenkomst slechts één cao geldt, dan leidt de cao-eenheid ertoe dat op alle arbeidsovereenkomsten ondanks die meerdere lidmaatschappen slechts één cao van toepassing is. Als zaakspecifieker en meer toegespitst wordt die cao beschouwd, die zonder toepassing van dit grondbeginsel van toepassing zou zijn op de meeste arbeidsovereenkomsten. Op deze oude rechtspraak werd in de literatuur in toenemende mate kritiek geuit. Met name waren er staatsrechtelijke bezwaren: het feit dat een andere cao aan de kant werd geschoven, zou in strijd zijn met de grondrechtelijk beschermde coalatievrijheid volgens art. 9, lid 3 van de (Duitse) grondwet.
Ommekeer bij de BAG
Het beginsel van de cao-eenheid is - althans voor wat betreft de pluraliteit van de cao's - nu verleden tijd. De 4e senaat van de BAG heeft zijn vaste rechtspraak gewijzigd en sluit zich bij zijn besluit aan bij de meningen in de juridische literatuur (vonnis van 7 juli 2010, dossier 549/08). Volgens dit besluit kunnen thans binnen een bedrijf meerdere cao's gelden.
Kritiek van werkgeversorganisatie en vakbonden
Het is interessant om te constateren dat deze opheffing van het beginsel van de cao-eenheid op heftige kritiek stuit zowel van de kant van de werkgeversorganisaties als ook van de kant van de vakbonden. Men vreest dat de cao-gebonden werkgever in de toekomst verstrikt zal raken in een eindeloos arbeidsgeschil, waarin hij niet alleen geconfronteerd zal worden met de vakbond, waarvan de meeste werknemers in zijn bedrijf lid zijn, maar bovendien met tal van vakbonden, die slechts voor een bepaalde groep van werknemers gelden. De critici verwijzen in dit opzicht naar vakbondsacties die recentelijk met zeer veel aandacht in de media werden uitgevoerd door enkele vakbonden zoals de GdL of de Marburger Bund, met weinig kosten en moeite voor deze vakbonden maar wel met aanzienlijke economische gevolgen voor de betreffende ondernemingen, zonder dat de werkgever de mogelijkheid had om de stakingen van bepaalde elites van werknemers, zoals machinisten, piloten, bedrijfsbrandweer, luchtverkeersleiders of artsen met de tot dan toe gebruikelijke middelen (buitensluiting) op ooghoogte tegenstand te bieden.
Bovendien vreest men dat de afzonderlijke vakbonden voor wat betreft de (vergoedings)vorderingen met elkaar zullen concurreren om meer leden te werven. Dit betekent voor de werknemer dat hij door goed te "shoppen onder de vakbonden" de voor hem beste en voordeligste cao kan uitkiezen.
Wetsontwerp ter handhaving van het beginsel van de cao-eenheid
De BDA ["Bundesverband der Deutschen Arbeitgeberverbände"/ overkoepelende organisatie van de Duitse werkgeversorganisaties] en de DGB ["Dachorganisation der Gewerkschaften in Deutschland" / overkoepelende organisatie van Duitse vakbonden] hebben daarom bij wijze van uitzondering besloten om samen te werken en hebben een wetsontwerp - conform de oude rechtspraak - ingediend. Volgens dit wetsontwerp moet binnen een bedrijf alleen die cao gelden, die met de vakbond, waarvan de meeste werknemers binnen dat bedrijf lid zijn, werd overeengekomen.
In dat opzicht is niet te verwachten dat geconstateerde "vakbondsmoeiheid" van de werknemers door de wijziging in de rechtspraak aanzienlijk zal veranderen en zal leiden tot een golf van oprichtingen of splitsingen. Ook in dat verband geldt het principe dat de soep niet zo heet wordt gegeten als hij wordt opgediend, vooral omdat de toepassing van meerdere cao's tegelijkertijd en de omgang met meerdere vakbonden in veel grote bedrijven al een feit is en in kleinere bedrijven niet waarschijnlijk is.
In de praktijk zullen veeleer - zonder steun van de wetgever - oplossingen worden ontwikkeld om de moeilijkheden, die zeer zeker met de opheffing van het beginsel van de tariefeenheid zijn verbonden, te overwinnen.
Bron: CMS Hasche Sigle, CMS Report XVII Schwerpunktthema Dispute Resolution
|